शेतकरी बांधवांनो, सध्या पीक विमा योजनेबद्दल अनेक चर्चा आणि दावे ऐकायला मिळत आहेत. कोणी म्हणतंय जुनी योजना बदलली, तर कोणी ‘₹१७,००० हेक्टरी मदत’ मिळणार असल्याचं सांगत आहे. या सर्व गोंधळात, खरी वस्तुस्थिती काय आहे आणि तुम्हाला पीक विमा कसा आणि कधी मिळेल, हे समजून घेणं अत्यंत गरजेचं आहे.
१. योजनेत नेमका काय बदल झाला?
Pik Vima मागील वर्षांची ‘१ रुपयांची पीक विमा योजना’ यावर्षी सरकारने बंद केली आहे.
- नवीन नियम: आता शेतकऱ्यांना पीक विम्यासाठी २% प्रीमियमची रक्कम भरावी लागणार आहे.
- ज्या शेतकऱ्यांनी ही २% रक्कम भरली आहे, त्यांच्या मनात विमा मिळणार की नाही, अशी अनिश्चितता आहे. परंतु, ज्यांनी विमा भरला नाही, त्यांनीही निराश होऊ नये, कारण पीक विमा वितरणाचे निकष लवकरच अधिकृतपणे स्पष्ट होतील, असे तज्ज्ञांचे मत आहे.
२. ₹१७,००० हेक्टरीची घोषणा – वास्तव काय?
Pik Vima मुख्यमंत्री महोदयांनी अतिवृष्टी अनुदानाच्या घोषणेवेळी ₹१७,००० प्रति हेक्टरी पीक विमा मिळेल, असे सूचित केले होते. ही घोषणा शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा देणारी होती, पण…
- सत्य स्थिती: ₹१७,००० पीक विम्यासाठी कोणताही अधिकृत ‘शासन निर्णय’ (GR) निघालेला नाही.
- जीआरमधील तरतूद: याऐवजी, अतिवृष्टीसाठी ₹८,५०० प्रति हेक्टरी आणि रब्बीसाठी ₹१०,००० प्रति हेक्टरी अनुदानाचा शासन निर्णय (जीआर) जारी झाला होता.
- शंका: महत्त्वाचा प्रश्न हा आहे की, शासनाने घोषित केलेली ही मदत शेतकऱ्यांपर्यंत प्रत्यक्षात त्याच प्रमाणात पोहोचली का? त्यामुळे केवळ घोषणांवर अवलंबून न राहता, नियम समजून घेणे आवश्यक आहे.
३. ‘सुधारित पीक विमा योजना’ आणि नुकसान भरपाईचे नियम
यावर्षीची योजना ‘सुधारित पीक विमा योजना’ म्हणून ओळखली जात आहे. या योजनेत नुकसान भरपाईची रक्कम थेट जाहीर न करता, ती विशिष्ट नियमांनुसार दिली जाते.
नुकसान भरपाईचे महत्त्वाचे वेळापत्रक:
पीक विमा कंपन्यांना सरासरी उत्पादनाची आकडेवारी सादर करण्यासाठी खालील अंतिम तारखा निश्चित करण्यात आल्या आहेत:
| पीक | आकडेवारी सादर करण्याची अंतिम तारीख |
| मूग आणि उडीद | १५ नोव्हेंबर |
| तूर, कापूस व कांदा वगळून इतर खरीप पिके | ३१ जानेवारी |
| कापूस | २८ फेब्रुवारी |
| तूर व कांदा | ३१ मार्च |
| रब्बी पिके | ३१ जुलै |
| उन्हाळी भात व कांदा | ३१ ऑगस्ट |
| उन्हाळी भुईमूग | ३१ ऑक्टोबर |
तुम्हाला भरपाई कधी मिळेल? या आकडेवारीचे विश्लेषण झाल्यानंतर, शेतकऱ्यांना तीन आठवड्यांच्या आत (२१ दिवसांच्या आत) नुकसान भरपाई अदा करणे अपेक्षित आहे.
४. पीक विमा कधी आणि कसा मिळणार? – ‘उंबरठा उत्पादन’
पीक विम्याचे वितरण ‘उंबरठा उत्पादन’ (Threshold Yield) या महत्त्वाच्या तत्त्वावर आधारित आहे.
- सोप्या भाषेत: विमा मिळण्यासाठी, तुमच्या महसूल मंडळामध्ये पिकाचे जे सरासरी उत्पादन (मागील ५ वर्षांचे) झालेले असते, त्या ‘उंबरठा उत्पादनापेक्षा’ तुमचे यंदाचे झालेले उत्पादन कमी असायला हवे.
- काय होते: जर यंदाचे उत्पादन चांगले झाले किंवा ‘उंबरठा उत्पादना’च्या जवळपास राहिले, तर पीक विमा मिळणार नाही, भलेही तुम्हाला वैयक्तिक पातळीवर नुकसान झाले असले तरी.
- पीक कापणी प्रयोग (CCE): हे उत्पादन ठरवण्यासाठी ‘पीक कापणी प्रयोग’ केले जातात. यात अनेकदा अधिकारी सहज पोहोचता येईल अशा रस्त्यालगतच्या शेतांवर प्रयोग करतात. यामुळे ज्या शेतकऱ्यांचे प्रत्यक्षात मोठे नुकसान झाले आहे, त्यांची नोंद योग्य प्रकारे होत नाही आणि त्यांना विमा मिळण्यात अडथळे येतात.